Op het bot - boek

Op het bot

‘Ik ben bang voor het vertrek. Ik wil zo graag naar huis. Ik wil zo graag hier blijven.’

Op het bot vertelt het verhaal van Vanessa Coolen, een jonge vrouw die een jarenlang gevecht voerde tegen anorexia. In haar dagboek beschrijft Vanessa haar angst en haar verdriet, maar ook haar strijd en haar geloof in de toekomst. Dat dagboek gaat over meer dan (niet) eten alleen. Het gaat over groeien en over de pijn die daarmee gepaard gaat. Over willen maar niet kunnen en omgekeerd. Een tekst van heel dichtbij.

Toch is Op het bot een mooi evenwicht tussen nabijheid en afstand. Wim Geysen bewerkte daarvoor het dagboek en gaf het een bredere kijk, via interviews met familieleden, vrienden en gespecialiseerde hulpverleners. Het resultaat is een meeslepend boek over meer dan eetstoornissen alleen. Een boek dat gaat over ons allemaal.

Op het bot kwam tot stand met de medewerking van verplegers, psychologen, psychiaters en professoren uit gespecialiseerde klinieken in Antwerpen, Kortenberg, Gent, Tienen en Sint-Niklaas.

Eerste druk: 2008

ISBN 9789064454967

REACTIES DESKUNDIGEN UIT 'OP HET BOT':

‘Ik kom bij mijn patiënten zoveel leegte tegen. Wie ben ik? Waar wil ik naartoe in mijn leven? En ook: Ik zal bijkomen, ik zal geen trappen meer op- en aflopen, ik zal… Die patiënten willen wel. Het lukt hen gewoon niet.’ Dr. Peter Nordin

‘Mensen met eetstoornissen zijn niet in de eerste plaats met eten bezig. Ze zijn bang. Te midden van alle onzekerheden proberen ze een houvast te vinden: de controle over eten, gewicht en uiterlijk. Daarop ligt de focus.’ An Vandeputte

‘Onze meisjes gaan op zoek naar een surrogaatoplossing. Dat is iets heel obsessioneels. En ze halen uit die obsessie ook een directe ‘winst’: ze vermijden bezig te zijn met het echte probleem, namelijk het contact met anderen. Ze verschuilen zich in hun eigen wereldje. Daar voelen ze zich veilig.’ Prof. Dr. Myriam Vervaet

‘Ik hoor vaak beweren dat mensen met anorexia veel controle hebben. Dat is een grote vergissing. Dwangmatig bezig zijn heeft niets te maken met controle hebben. In lekentermen is controle hebben jezelf kunnen beheersen. Hier gaat het niet over beheersing. Dit is dwang, en dat is iets heel anders. Onze patiënten durven niet anders.’ Prof. Dr. Myriam Vervaet

‘Anorexia is een verhulling in vele vormen. Men denkt dat het heel makkelijk is, maar men vergist zich zo erg in het begrijpen van dit soort stoornis.’ Prof. Dr. Myriam Vervaet

RECENSIE: 

'Op de cover van ‘Op het bot' staat een foto die doet denken aan het spreekwoord ‘de ogen zijn de spiegel van de ziel'. Dat Vanessa Coolen in haar ziel laat kijken, is onbetwistbaar. Het non-fictieboek bevat haar (herwerkte) dagboekfragmenten van 1993 tot en met 2006 en beslaat het verloop van hoe ‘de anorexiatrut' langzaam de bovenhand krijgt.

‘Op het bot' bestaat uit twee delen. ‘Mijn verhaal' is het dagboekverhaal; ‘De hulpverlening' bevat gesprekken met vier hulpverleners. Wim Geysen wil moeilijke thema's bespreekbaar maken en taboes doorbreken. Ook Vanessa hoopt dat het boek ‘ogen opent en taboes doorbreekt'. Door de dagboekfragmenten, afgewisseld met latere getuigenissen van haar ouders, vriendinnen, oud-klasgenoten, huidige partner... en Vanessa zelf, word je stapje per stapje ingeleid in iets wat vrij onschuldig begint: drie vriendinnen besluiten om af te vallen voor het medisch schooltoezicht.

Over dé oorzaak van anorexia is geen eensluidend antwoord. Er zijn wel tendensen en signalen, zoals perfectionisme, controledrang en een laag zelfbeeld. ‘Op het bot' geeft Vanessa vlak voor, tijdens en na haar ziekte weer. Wat frappant is, is hoe dubbelzinnig het begint. In het begin krijgt ze complimentjes voor haar doorzettingsvermogen en haar mooier uiterlijk. Op 20 september 1993 begint de uitdaging onder de vriendinnen en op 12 december 1993 is ze al 13 kilo lichter. Daarna volgt de lijdensweg van opnames, automutilatie, sociaal isolement... En o ironie, uitgerekend in de kliniek krijgt ze van een beroepsfotograaf te horen dat ze de ideale fotomodelmaten heeft.

Boeken over anorexia hebben iets dubbels. Ze kunnen op een kwetsbare manier dienen als handboek voor vatbare lezers die er trucjes en tips uithalen om te vermageren. In dat opzicht is het goed dat je bijvoorbeeld nooit weet hoeveel gewicht Vanessa telkens precies verliest. Het boek focust op de ziekte en welke impact die heeft. Het toont hoe snel het bijna te laat kan zijn en hoe moeilijk het is om tijdig de juiste conclusies te trekken.

Het is niet enkel haar verhaal, maar ook dat van haar ouders. Hun scheiding heeft een blijvende invloed op Vanessa gehad. De ouders houden er doorgaans tegengestelde ideeën op na, maar moeten tijdens haar ziekte praten om samen tot oplossingen komen. ‘Op het bot' vertelt hoe de moeder bijkomt omdat ze haar dochter wil stimuleren om te eten. En hoe ze later van therapeuten te horen krijgt dat de band met haar dochter te hecht is. Ook de reactie van de vader wordt gegeven. Het is duidelijk hoe alles via interpretaties en eigen aanvoelen werkt. Niemand heeft gelijk, niemand heeft ongelijk. Iedereen heeft fouten gemaakt, maar niemand is de schuldige.

‘Op het bot' leest heel vlot, je wordt volledig meegenomen door de dagboekfragmenten die vaak erg ontroerend zijn, zoals de scènes over hoe de medepatiënten elkaar steunen op de afdeling. En hoe goed het nu ook gaat, je raakt er nooit helemaal van bevrijd. Het informatieve tweede deel is noodzakelijk, vooral voor mensen die zelf of in hun omgeving met de ziekte te maken hebben (gehad).

Een boek als dit blijft een noodzaak. Vanessa stelt zich heel kwetsbaar op doordat ze anderen wil waarschuwen en dat vraagt moed. Het is een herkenbaar, ogenopenend verhaal dat de gevaren blootlegt, maar het blijft moeilijk te herkennen als je zelf in de situatie zit. Eens de ‘anorexiatrut' erin zit, vraagt het veel moed om eruit te geraken. Of zoals Vanessa's tante zegt: ‘Hoop op een beetje geluk maar reken vooral op jezelf.'

Katleen Gabriëls ( Cutting Edge)